İmparatorluk günden güne zayıflamakta ve çökmektedir.Bu bir gerçektir.Gizlenmesi mümkün olmayacak kadar açıktır.Bir an önce bunu masaya yatırıp çöküş sebepleri ve çöküşün nasıl durdurulabileceği hususunun tartışılması gerekir.Bana göre,Osmanlı’yı bu hale düşüren sebeplerin başında Avrupalılaşma zihniyeti gelir.Bunun temelinde,tam bir cehalet ve akıl almaz hayalperestlikten başka bir dayanağı olmayan ve ısrarla savunulan Avrupa kopyası reformlar yapma hevesi yatar.Osmanlı Devletine tavsiyemiz şudur:Hükümetinizi varlık sebebiniz olan dininize saygı esası üzerine koruyunuz!Devlet olarak varlığınızın temeli,padişahla müslüman halk
arasındaki en kuvvetli bağ,dindir.Zamana uyun,çağın ihtiyaçlarını dikkate alın.Fakat dinden uzak olmayın.
İdarenizi yeni bir düzene,sisteme sokun,ıslah edin.Ama yerine size hiç de uymayacak olan müesseleri koymak için eskilerini yıkmayın!Avrupa medeniyetinden sizin kanun ve nizamlarınıza uymayan kanunları almayın.Zira bu,Sultanı,yıktığı ve yerine koyduğu şeylerin değerini bilememe durumuna sokar.Avrupa uygarlığından,sizin kurumlarınızla uyuşmayan sistemler almayın.Zira Batılı kurumlar,imparatorluğunuzun temelini meydana getiren ilkelerden arklı ilkelere dayanmaktadır.Batı kanunlarının temeli Hristiyanlıktır.Siz müslümansınız,Türksünüz;Böyle kalınız.Tadbik edemeyeceğiniz kanunu çıkarmayın!Hak bellediğiniz yolda ilerleyin.Batının sözlerine kulak asmayın.Siz ilerlemeye bakın…
Dininizin sizi toleranslı yapacak,dinler medeniyetlerden üstün kılacak ilkelerinden yararlanmaya bakın.Diğer dinlerden olan halkınıza bir himaye sağlayın.Onların dini işlerine karışmayın.Kanunlarınızı kesinlikle uygulayın.Batının gösterdiği yollara aldırmadan doğruca yürüyün.Bu yollara sapmayın.Çünkü tavsiye edilen bu yollar sizin bilmediğiniz yollar…
Adalet ve bilgiyi elden bırakmayın.Avrupa kamuoyunun az çok değeri olan kısmını yanınızda bulacaksınız… Kısaca,biz Osmanlı’yı kendi idare tarafının tanzim ve ıslahı için giriştiği teşebbüslerden vazgeçirmek istemiyoruz.Fakat ona,bu ıslahatın,Osmanlı İmaratorluğu’nun şartlarına ortak hiçbir yöne sahip bulunmayan modellerde aranmaması,kanunlarda Doğulu adetlere zıt düşen devletlerin kanunlarını taklide yönelmemesini tavsiye ederiz.
Ama Avrupa’yı örnek olarak almamalıdır kendine.Zira Avrupa’nın şartları başkadır,Türkiye’nin başka…Avrupa’nın temel kanunları Doğu’un örf ve adetlerine taban tabana zıttır.İthal malı ıslahattan kaçının.Bu gibi ıslahat müslüman memleketlerini ancak felakete sürükler.Onlardan hayır gelmez sizlere.
