İbn-i Baytar

Doğum tarihi hakkında kaynaklarda farklı rakamlar zikredilmekle birlikte,12’nci yüzyılın son çeyreğini bir tarih olarak verebileceğimiz Ziyaeddin Ebu Muhammed Abdullah bin Ahmed El Endelüsi El Maliki,Endülüs’ün Malaga şehrinde doğmuştur.Babasının baytarlık mesleğinden ötürü İbnül Baytar olarak tanınmış,küçük yaştan itibaren botanik bilimine ilgi duyduğu için El Aşşab(Botanikçi) olarak da anılmıştır.Ebu Abbas Ahmed bin Muhammed(İbnül Rumiye) den uzun yıllar tıbbi bitkiler,isimleri ve yetiştirdikleri yerler hakkında dersler aldı.
Bunun için Sevilla bölgesinde hocasıyla birlikte araştırmalar yaptı.Yirmili yaşlarında Endülüs’ün farklı coğrafyalarında dolaşarak hem bitki numuneleri topladı hem de ünlü eczacılardan dersler almaya devam etti.1220 yılında kendisini botanik ilminde derinleştirmek maksadıyla Kuzey Afrika’dan itibaren uzun bir yolculuğa çıkan İbnül Baytar,Fas,Tunus,
Cezayir ve Trablus şehirlerini dolaşarak 1223 yılında Anadolu’ya geldi.Buradaki araştırmalarını Kuzey Akdeniz sahillerinde ve Yunanistan adalarında da devam ettiren İbnül Baytar, geri dönüşte İskenderiye’ye geçti ve Mısır Eyyubi hükümdarı Melik Kamil’in teveccühlerine mazhar olarak bölgedeki botanikçilerin başına getirildi.Kamil’in oğlu Melik Salih
döneminde görevini sürdürürken,bir yandan da Orta Doğu coğrafyasının birçok şehrini gezerek incelemelere ve malzeme toplmaya devam etti.Özellikle Kahire ve Şam’da birçok talebe yetiştiren İbnül Baytar,1248 tarihinde Şam’da aniden vefat etmiştir.

Yaşadığı dönemde 3 kıtayı gezerken nebati,hayvani ve madeni birçok ilaç malzemesi toplayan ve notlar alan İbnül Baytar,çağının en büyük botanik bigini kabul edilmektedir.İbnül Baytar,Dioskorides,Calinus ve Hipokrat gibi anti tıpçıların yanı sıra,İbn-i Sina ve Gafiki gibi İslam alimlerinin eserlerinde okumalar yapmış ve bazılarına şerhler yazmıştır. Bitkilerle ilgili nakileri gözlem ve deneylerle kontrol etmiş,bunlara ilaveten birçok bitki ve ilacı tıp dünyasına kendisi tanıtmıştır.Bununla birlikte hayvan ve madenler hakkında
da araştırmalarda bulunmuş,incelediği ilaçların isimlerini o dönemin bilimsel dillerindeki karşılıklarıyla ve mahalli okunuşlarıyla belirtmiştir.Bir ilacı farklı bir ilaçla kıyaslama yoluna giderek ve ilaçların kimyevi özelliklerini inceleyerek tedkik eden İbnül Baytar,deneylerle doğrulamadığı bilgileri doğrulanmış bilgilerden ayrı bir tasnife tabii tutarak kendisinden sonraki botanik ve tıp ilmine büyük katkı sağlamıştır.İbnül Baytar’ın yıllarını vererek birçok farklı coğrafyadan topladığı tıbbi ve bitkisel ilaçları içeren El Müfredat 1242-1248 yılları arasında kaleme alınmış ve Eyyubi hükümdarı Melik Salih Necmeddin Eyyüb’e takdim edilmiştir.Eserin giriş kısmında belirttiğine göre,İbnül Baytar
bu çalışmayı,basit ilaç ve gıda olarak kullanılan bitkilerin toplandığı bir kaynak kitabı olarak düşünmüştür.Tecrübe ve deneylerinde gözlemlediği bilgileri El Müfredata alan yazar,kendisinden önceki alimlerin eserlerinden yararlanmış,ancak onların yaptığı hataları ve yanlış bilgileri kitabına almamış veya tashih etmiştir.

Scroll to Top